Imperative Sentences — Buýruk sözlemleri

Imperative sentences näme?
Imperative sentences — buýruk, haýyş, görkezme ýa-da duýduryş bermek üçin ulanylýan sözlemlerdir. Olar birine näme etmelidigini ýa-da näme etmeli däldigini aýdýar.
Mysallar:
Open the door. — Gapyny aç.
Please sit down. — Haýyş, otur.
Listen carefully. — Üns bilen diňle.
Be careful! — Seresap bol!
Don’t run. — Ylgama.
Imperative sentences nähili düzülýär?
Buýruk sözlemlerinde işlik, adatça, sözlemiň başynda gelýär. Işlik başlangyç görnüşinde (V1) ulanylýar.
Düzülişi: Verb (V1) + sözlemiň galan bölegi
Mysallar:
Read the book. — Kitaby oka.
Write your name. — Adyňy ýaz.
Close the window. — Penjiräni ýap.
Come here. — Bu ýere gel.
Help your friend. — Dostuňa kömek et.
Bu sözlemlerde you (sen/siz) sözi açyk aýdylmaýar, sebäbi ýüzlenilýän adamyň kimdigi düşnüklidir.
Mysal:
You open the door. — Sen gapyny açýarsyň. (Ýönekeý habar sözlemi)
Open the door. — Gapyny aç. (Buýruk sözlemi)
Barlyk buýruk sözlemleri (Affirmative imperatives)
Barlyk buýruk sözlemleri birine haýsydyr bir işi etmegi tabşyrýar ýa-da haýyş edýär.
Mysallar:
Stand up. — Tur.
Come in. — Içeri gir.
Turn left. — Çepe öwrül.
Speak slowly. — Haýal geple.
Do your homework. — Öý işiňi et.
Call me. — Maňa jaň et.
Follow me. — Yzyma düş.
Ýokluk buýruk sözlemleri (Negative imperatives)
Birine haýsydyr bir işi etmezligi aýtmak üçin Don’t + işligiň başlangyç görnüşi (V1) ulanylýar.
Düzülişi: Don’t + Verb (V1) + ...
Mysallar:
Don’t run. — Ylgama.
Don’t touch it. — Oňa degme.
Don’t be late. — Giç galma.
Don’t open the door. — Gapyny açma.
Don’t make noise. — Galmagal etme.
Don’t worry. — Alada etme.
Don’t forget your book. — Kitabyňy unutma.
Ýatda sakla:
Don’t sözünden soň işlik başlangyç görnüşinde ulanylýar
:✅ Dogry: Don’t go. — Gitme.
❌ Nädogry: Don’t goes.
Haýyş bilen aýdylýan buýruklar (Polite requests)
Buýruk sözlemini has sypaýy etmek üçin please sözi ulanylýar. Ol sözlemiň başynda ýa-da ahyrynda gelip biler.
Mysallar:
Please help me. — Haýyş, maňa kömek et.
Please open the window. — Haýyş, penjiräni aç.
Sit down, please. — Otur, haýyş.
Wait a moment, please. — Bir salym garaş, haýyş.
Please speak slowly. — Haýyş, haýal geple.
Gündelik gepleşikde sypaýy haýyş etmek üçin Can you ...? ýa-da Could you ...? söz düzümleri hem ulanylýar:
Can you help me? — Maňa kömek edip bilersiňmi?
Could you open the door, please? — Gapyny açyp bilersiňizmi?
Şert bilen bagly buýruklar (Conditional imperatives)
Käwagt buýruk ýa-da görkezme belli bir şert bilen baglanyşykly bolýar. Şeýle sözlemlerde köplenç if (eger) ýa-da when (haçan-da) ulanylýar.
Mysallar:
If you need help, call me. — Eger kömek gerek bolsa, maňa jaň et.
If you are tired, sit down. — Eger ýadaw bolsaň, otur.
When you arrive, call me. — Geleniňde, maňa jaň et.
When the teacher comes, stand up. — Mugallym gelende, ýeriňden tur.
When Are Imperative Sentences Used? — Imperative sentences haçan ulanylýar?
Buýruk sözlemleri gündelik durmuşda köp ulanylýar:
Classroom instructions (synp otagyndaky görkezmeler): Open your books. — Kitaplaryňyzy açyň.
Directions (ýol görkezmek): Go straight. — Göni git.
Warnings (duýduryşlar): Be careful! — Seresap bol!
Requests (haýyşlar): Please wait. — Haýyş, garaşyň.
Advice (maslahatlar): Get some rest. — Biraz dynç al.
Ýatda sakla!
Görnüşi | Düzülişi | Mysal |
Barlyk (Possessive) buýruk | Verb (V1) + ... | Open the door. |
Ýokluk buýruk | Don’t + Verb (V1) + ... | Don’t open the door. |
Sypaýy haýyş | Please + Verb (V1) + ... | Please sit down. |
Esasy düzgünler:
Buýruk sözlemi köplenç işligiň başlangyç görnüşinden başlanýar.
You sözi, adatça, aýdylmaýar.
Ýokluk buýrugynda Don’t + V1 ulanylýar.
Please sözi haýyşy sypaýy edýär.
Buýruk sözlemleriniň ahyrynda köplenç nokat ýa-da ýüzlenmäniň güýçlüdigine görä ýüzlenme belgisi (!) goýulýar.
Everyday Imperative Phrases — Gündelik durmuşda ulanylýan buýruk sözlemleri
1. At Home — Öýde
Come in. — Içeri gir.
Sit down. — Otur.
Stand up. — Tur.
Wake up. — Oýan.
Get dressed. — Geýin.
Wash your hands. — Elleriňi ýuw.
Brush your teeth. — Dişleriňi ýuw.
Clean your room. — Otagyňy arassala.
Make your bed. — Düşegiňi ýygna.
Turn off the light. — Çyrany öçür.
Turn on the TV. — Telewizory aç.
Open the window. — Penjiräni aç.
Close the door. — Gapyny ýap.
Tidy up your room. — Otagyňy tertipleşdir.
Go to bed. — Ýatmaga git.
2. At School — Mekdepde
Open your book. — Kitabyňy aç.
Close your book. — Kitabyňy ýap.
Listen carefully. — Üns bilen diňle.
Look at the board. — Tagta seret.
Read aloud. — Sesli oka.
Write your name. — Adyňy ýaz.
Raise your hand. — Eliňi galdyr.
Repeat after me. — Meniň yzymdan gaýtala.
Work in pairs. — Jübüt bolup işle.
Answer the question. — Soraga jogap ber.
Ask a question. — Sorag ber.
Be quiet. — Ümsüm bol.
Don’t talk. — Gepleşme.
Don’t be late. — Giç galma.
Do your homework. — Öý işiňi et.
3. With Friends — Dostlaryň arasynda
Come here. — Bu ýere gel.
Follow me. — Yzyma düş.
Wait for me. — Maňa garaş.
Hurry up! — Tizräk bol!
Calm down. — Köşeş.
Look at this. — Muňa seret.
Listen to me. — Meni diňle.
Tell me the truth. — Maňa dogrusyny aýt.
Call me later. — Maňa soň jaň et.
Come with me. — Meniň bilen git.
Don’t worry. — Alada etme.
Don’t be afraid. — Gorkma.
Don’t forget me. — Meni unutma.
Have a seat. — Otur.
Have fun! — Güýmen!
4. On the Street — Köçede
Go straight. — Göni git.
Turn left. — Çepe öwrül.
Turn right. — Saga öwrül.
Stop here. — Şu ýerde saklan.
Wait a moment. — Bir salym garaş.
Be careful! — Seresap bol!
Watch out! — Seresap bol! / Ägä bol!
Cross the street carefully. — Köçeden seresap geç.
Stay here. — Şu ýerde gal.
Keep walking. — Ýöräber.
Don’t run. — Ylgama.
Don’t touch it. — Oňa degme.
Keep your distance. — Aralyk sakla.
Show me the way. — Maňa ýoly görkez.
Come back soon. — Tizräk dolanyp gel.
5. Polite Requests — Sypaýy haýyşlar
Please help me. — Haýyş, maňa kömek et.
Please come in. — Haýyş, içeri gir.
Please sit down. — Haýyş, otur.
Please wait here. — Haýyş, şu ýerde garaş.
Please speak slowly. — Haýyş, haýal geple.
Please repeat that. — Haýyş, şony gaýtala.
Please give me a hand. — Haýyş, maňa kömek et.
Please pass me the salt. — Haýyş, duzy maňa uzat.
Please be patient. — Haýyş, sabyrly bol.
Please don’t be angry. — Haýyş, gaharlanma.
6. Everyday Advice and Instructions — Gündelik maslahatlar we görkezmeler
Take your time. — Howlukma.
Get some rest. — Biraz dynç al.
Drink more water. — Has köp suw iç.
Eat your breakfast. — Ertirlik naharyňy iý.
Try again. — Ýene bir gezek synanyş.
Keep going. — Dowam et.
Never give up. — Hiç haçan ýüz öwürme.
Think carefully. — Gowy oýlan.
Be honest. — Dogruçyl bol.
Believe in yourself. — Özüňe ynan.
7. Useful Everyday Expressions — Peýdaly gündelik söz düzümleri
Enjoy your meal! — Işdäňiz açyk bolsun!
Take care! — Özüňi gora! / Özüňe seret!
Have a nice day! — Günüň gowy geçsin!
Good luck! — Üstünlik arzuw edýärin!
Don’t mention it. — Mesele däl.
Make yourself at home. — Özüňi öz öýüňdäki ýaly duý.
Help yourself. — Al, çekinme.
Come on! — Hany! / Bol, başla!
Cheer up! — Göwnüňi göter!
Keep in touch. — Aragatnaşykda bol.




Comments