Past Simple — To Be (WAS / WERE) — Öten zaman: Bolmak işligi

Past Simple (To Be) näme?
Past Simple — geçmişde bolup geçen ýa-da belli bir geçmiş döwürde dowam eden ýagdaýy, hereketi ýa-da wakany aňlatmak üçin ulanylýan öten zamandyr.
Bu temada biz to be işliginiň öten zamandaky görnüşlerini öwrenýäris:
To be işliginiň häzirki zaman görnüşleri: am, is, are
Onuň öten zaman görnüşleri: was, were
Türkmen dilinde was/were köplenç «boldy», «-dy/-di», «-dylar/-diler», «idi» ýa-da «-dy/-di» manylarynda terjime edilýär. Terjimesi sözlemiň manysyna baglydyr.
Mysallar:
I am happy. — Men bagtly.
I was happy yesterday. — Men düýn bagtlydym.
She is at home. — Ol öýde.
She was at home yesterday. — Ol düýn öýdedi.
They are at school. — Olar mekdepde.
They were at school yesterday. — Olar düýn mekdepdediler.
Ýatda saklaň! Was/were geçmişdäki ýagdaýy, ýagdaýyň nähili bolandygyny ýa-da biriniň nirede bolandygyny aňladýar.
WAS we WERE — haýsy şahslar bilen ulanylýar?
To be işliginiň öten zaman görnüşleri iki sanydyr: was we were.
Şahsy çalyşma | To be — öten zaman | Türkmençe |
I | was | Men |
You | were | Sen / Siz |
He | was | Ol (erkek) |
She | was | Ol (aýal / gyz) |
It | was | Ol (zat / haýwan) |
We | were | Biz |
You | were | Siz |
They | were | Olar |
WAS haçan ulanylýar?
I, he, she, it bilen hem-de birlikdäki atlar bilen was ulanylýar.
Mysallar:
I was tired. — Men ýadawdym.
He was ill. — Ol syrkawdy.
She was happy. — Ol bagtlydy.
It was cold. — Howa sowukdy.
My brother was at home. — Meniň doganym öýdedi.
The cat was hungry. — Pişik açdy.
WERE haçan ulanylýar?
You, we, they bilen hem-de köplükdäki atlar bilen were ulanylýar.
Mysallar:
You were right. — Sen mamlaýdyň.
We were busy. — Biz işlidik.
They were happy. — Olar bagtlydylar.
My friends were at school. — Meniň dostlarym mekdepdediler.
The children were tired. — Çagalar ýadawdylar.
Ýatda saklaň!I
He / She / It → was
You / We / They → were
Was/were ulanylanda eýe bilen onuň birlikde ýa-da köplükde bolmagyna üns beriň.
Barlyk sözlemler (Affirmative)
Barlyk sözlem biriniň nähili bolandygyny, nirede bolandygyny ýa-da nähili ýagdaýdadygyny aýdýar.
Düzülişi:
I / He / She / It + was + sözlemiň galan bölegi.
You / We / They + were + sözlemiň galan bölegi.
Mysallar:
I was happy yesterday. — Men düýn bagtlydym.
She was at home. — Ol öýdedi.
He was a teacher. — Ol mugallymdy.
It was cold yesterday. — Düýn howa sowukdy.
We were at school. — Biz mekdepdedik.
They were tired. — Olar ýadawdylar.
You were very kind. — Sen örän mähirlidiň.
My mother was busy. — Ejem işlidi.
The children were in the garden. — Çagalar bagdadylar.
The film was interesting. — Film gyzyklydy.
Bellik: Köplükdäki atlaryň öňünde adatça a/an ulanylmaýar.
Ýokluk sözlemler (Negative)
Ýokluk sözlem biriniň nähili bolmandygyny ýa-da nirede bolmandygyny aňladýar.
Ýokluk sözlem düzmek üçin was/were sözlerinden soň not goýulýar.
Düzülişi:
I / He / She / It + wasn't + sözlemiň galan bölegi.
You / We / They + weren't + sözlemiň galan bölegi.
Mysallar:
I was not tired. — Men ýadaw däldim.
He was not at home. — Ol öýde däldi.
She was not happy. — Ol bagtly däldi.
We were not busy. — Biz işli däldik.
They were not at school. — Olar mekdepde däldiler.
Gysgaldylan görnüşleri
Doly görnüşi | Gysgaldylan görnüşi |
was not | wasn't |
were not | weren't |
Wasn't = was not
Weren't = were not
Mysallar:
I wasn't hungry. — Men aç däldim.
She wasn't at work. — Ol işde däldi.
He wasn't ill. — Ol syrkaw däldi.
We weren't late. — Biz gijä galmandyk.
You weren't wrong. — Sen ýalňyş däldiň.
They weren't ready. — Olar taýýar däldiler.
Möhüm düzgün!
Was/were bilen inkär sözlem düzülende didn't ulanylmaýar:
❌ I didn't was tired.✅ I wasn't tired.
❌ They didn't were at home.✅ They weren't at home.
Sebäbi was/were eýýäm to be işliginiň öten zaman görnüşleridir.
Sorag sözlemleri (Yes/No Questions)
Biriniň geçmişde nähili bolandygyny ýa-da nirede bolandygyny soramak üçin was/were sözlemiň başyna geçirilýär.
Düzülişi: Was/Were + eýe + sözlemiň galan bölegi?
WAS bilen soraglar
Formula: Was + I/he/she/it + ...?
Mysallar:
Was I late? — Men gijä galdymmy?
Was he at home? — Ol öýdedimi?
Was she happy? — Ol bagtlymydy?
Was it cold yesterday? — Düýn howa sowukmydy?
Was your mother busy? — Ejeň işlimidi?
WERE bilen soraglar
Formula: Were + you/we/they + ...?
Mysallar:
Were you tired? — Sen ýadawmydyň?
Were we right? — Biz mamlaýmydyk?
Were they at school? — Olar mekdepdedilermi?
Were your friends happy? — Dostlaryň bagtlymydylar?
Were the children in the garden? — Çagalar bagdadylarmy?
Soraglara gysga jogaplar
Was bilen:
Was he tired? — Ol ýadawmydy?
Yes, he was. — Hawa. / No, he wasn't. — Ýok.
Was she at home? — Ol öýdedimi?
Yes, she was. — Hawa. / No, she wasn't. — Ýok.
Were bilen:
Were you busy? — Sen işlimidiň?
Yes, I was. — Hawa. / No, I wasn't. — Ýok.
Were they ready? — Olar taýýardylarmy?
Yes, they were. — Hawa. / No, they weren't. — Ýok.
Üns beriň!
Soragda you ulanylýar, ýöne özüňiz barada jogap bereniňizde I diýýärsiňiz:Were you tired?
→ Yes, I was.
Were they at home? → Yes, they were.
WH-Sorag sözlemleri
WH-soraglar belli bir maglumat almak üçin ulanylýar. Olara diňe yes ýa-da no diýip jogap bermek ýeterlik däldir.
Köp ulanylýan sorag sözleri:
Sorag sözi | Türkmençe manysy |
What | Näme? |
Where | Nirede? / Nirä? |
When | Haçan? |
Why | Näme üçin? / Näme sebäpden? |
Who | Kim? |
How | Nähili? |
How old | Näçe ýaşynda? |
How many | Näçe sany? |
Düzülişi: WH-söz + was/were + eýe + sözlemiň galan bölegi?
1. WHERE — Nirede?
Biriniň ýa-da bir zadyň geçmişde nirede bolandygyny soramak üçin ulanylýar.
Formula: Where + was/were + eýe?
Mysallar:
Where was he yesterday? — Ol düýn nirede boldy?
Where was your sister? — Uýaň nirede boldy?
Where were you last night? — Sen düýn agşam nirede bolduň?
Where were they yesterday? — Olar düýn nirede boldular?
Jogaplar:
He was at home. — Ol öýdedi.
I was at school. — Men mekdepdedim.
They were in the park. — Olar seýilgähdediler.
2. WHEN — Haçan?
Biriniň ýa-da bir zadyň haçan bolandygyny soramak üçin ulanylýar.
Formula: When + was/were + eýe?
Mysallar:
When was the meeting? — Duşuşyk haçandy?
When was your birthday party? — Doglan günüňi bellemek dabarasy haçandy?
When were you at home? — Sen haçan öýdediň?
When were they here? — Olar bu ýerde haçan boldular?
3. WHY — Näme üçin?
Bir ýagdaýyň sebäbini soramak üçin ulanylýar.
Formula: Why + was/were + eýe + ...?
Mysallar:
Why were you late? — Näme üçin gijä galdyň?
Why was she sad? — Ol näme üçin gynandy?
Why was he at home? — Ol näme üçin öýdedi?
Why were they angry? — Olar näme üçin gaharlydylar?
Jogaplar:
I was late because the bus was slow. — Men gijä galdym, sebäbi awtobus haýal hereket etdi.
She was sad because she was ill. — Ol syrkaw bolany üçin gynandy.
4. WHAT — Näme?
Bir zady ýa-da ýagdaýy soramak üçin ulanylýar.
Formula: What + was/were + eýe?
Mysallar:
What was that? — Ol nämedi?
What was your favourite subject? — Seniň iň halaýan dersiň haýsydy?
What was the problem? — Mesele nämedi?
What were your hobbies? — Seniň güýmenjeleriň nämelerdi?
5. WHO — Kim?
Adam barada maglumat almak üçin ulanylýar.
Mysallar:
Who was your English teacher? — Iňlis dili mugallymyň kimdi?
Who was at the door? — Gapynyň agzynda kim bardy?
Who were those people? — Şol adamlar kimdiler?
Bellik: Who sözlemiň eýesi bolup gelende, soragyň gurluşy üýtgäp biler.
Mysal: Who was at home? — Öýde kim bardy? (Bu ýerde who eýe bolup gelýär, şonuň üçin onuň öňünde başga bir eýe goýulmaýar.)
6. HOW — Nähili?
Biriniň ýagdaýyny ýa-da özüni nähili duýandygyny soramak üçin ulanylýar.
Formula: How + was/were + eýe?
Mysallar:
How was your day? — Günüň nähili geçdi?
How was the film? — Film nähilidi?
How were your holidays? — Dynç alyş günleriň nähili geçdi?
How was your mother? — Ejeň nähilidi?
Jogaplar:
It was great. — Örän gowy boldy.
They were wonderful. — Olar ajaýyp geçdi.
7. HOW OLD — Näçe ýaşynda?
Geçmişde biriniň näçe ýaşyndadygyny soramak üçin ulanylýar.
Formula: How old + was/were + eýe?
Mysallar:
How old were you in 2020? — Sen 2020-nji ýylda näçe ýaşyndadyň?
How old was your brother last year? — Doganyň geçen ýyl näçe ýaşyndady?
How old were they when they started school? — Olar mekdebe başlanlarynda näçe ýaşyndadylar?
Jogaplar:
I was ten years old. — Men on ýaşymdadym.
He was twelve years old. — Ol on iki ýaşyndady.
WAS / WERE haçan ulanylýar?
Was/were geçmişdäki ýagdaýlary, duýgulary, ýerleri, ýaşy, hünäri we beýleki häsiýetleri beýan etmek üçin ulanylýar:
1. Ýagdaýlar we duýgular
Formula: Eýe + was/were + sypat.
I was happy. — Men bagtlydym.
He was tired. — Ol ýadawdy.
She was angry. — Ol gaharlydy.
We were excited. — Biz tolgunýardyk.
They were afraid. — Olar gorkýardylar.
2. Ýer bildirýän sözler
Formula: Eýe + was/were + ýer.
I was at home. — Men öýdedim.
She was in the kitchen. — Ol aşhanadady.
He was at work. — Ol işdedi.
We were at the cinema. — Biz kinoteatrdadyk.
They were in the garden. — Olar bagdadylar.
3. Hünär we kimlik
Formula: Eýe + was/were + hünär ýa-da at.
My father was a driver. — Kakam sürüjidi.
She was a nurse. — Ol şepagat uýasydy.
He was my best friend. — Ol meniň iň gowy dostumdy.
They were good students. — Olar gowy okuwçylardy.
4. Ýaş
Formula: Eýe + was/were + ýaş + years old.
I was ten years old. — Men on ýaşymdadym.
She was fifteen years old. — Ol on bäş ýaşyndady.
They were seven years old. — Olar ýedi ýaşyndadylar.
5. Howa
It was cold yesterday. — Düýn howa sowukdy.
It was hot last summer. — Geçen tomus howa yssydy.
It was rainy yesterday. — Düýn ýagyşlydy.
The weather was nice. — Howa gowudy.
6. Geçmişdäki wagt we sene
It was Monday yesterday. — Düýn duşenbe güni boldy.
It was my birthday last week. — Geçen hepde meniň doglan günüm boldy.
The meeting was at ten o'clock. — Duşuşyk sagat onda boldy.
7. Geçmişdäki häsiýetler
The book was interesting. — Kitap gyzyklydy.
The test was difficult. — Test kyndy.
The house was beautiful. — Jaý owadandy.
The children were quiet. — Çagalar ümsümdiler.
Past Simple (To Be) bilen wagt bildirýän sözler
Geçmişde bolan ýagdaýy görkezmek üçin köplenç şu sözler ulanylýar:
Iňlisçe | Türkmençe |
yesterday | düýn |
yesterday morning | düýn irden |
yesterday evening | düýn agşam |
last night | geçen gije / düýn agşam |
last week | geçen hepde |
last month | geçen aý |
last year | geçen ýyl |
two days ago | iki gün öň |
three weeks ago | üç hepde öň |
in 2020 | 2020-nji ýylda |
when I was young | men ýaş wagtym |
Mysallar:
I was at home yesterday. — Men düýn öýdedim.
She was ill last week. — Ol geçen hepde syrkawdy.
They were busy two days ago. — Olar iki gün öň işlidiler.
We were students in 2020. — Biz 2020-nji ýylda okuwçydyk.
Ýatda saklaň: Bu wagt sözleri diňe was/were bilen däl, eýsem beýleki öten zaman işlikleri bilen hem ulanylýar.
WAS/WERE we AM/IS/ARE tapawudy
Häzirki zaman | Öten zaman | Mysal |
I am | I was | I am happy. / I was happy. |
He is | He was | He is at home. / He was at home. |
She is | She was | She is tired. / She was tired. |
It is | It was | It is cold. / It was cold. |
You are | You were | You are busy. / You were busy. |
We are | We were | We are ready. / We were ready. |
They are | They were | They are happy. / They were happy. |
Mysallar:
I am tired today. — Men şu gün ýadaw.
I was tired yesterday. — Men düýn ýadawdym.
They are at school now. — Olar häzir mekdepde.
They were at school yesterday. — Olar düýn mekdepdediler.
Esasy düzgün: Häzirki zaman üçin am/is/are, öten zaman üçin bolsa was/were ulanylýar.
Iň köp goýberilýän ýalňyşlar
❌ Ýalňyş sözlem | ✅ Dogry sözlem |
I were happy. | I was happy. |
She were at home. | She was at home. |
They was tired. | They were tired. |
He didn't was ill. | He wasn't ill. |
Did you were happy? | Were you happy? |
There were a book. | There was a book. |
There was three books. | There were three books. |
I was go to school. | I went to school. |
Gysgaça jemleme
Barlyk sözlem: Eýe + was/were + ... → She was happy. / They were happy.
Ýokluk sözlem: Eýe + was/were + not + ... → She wasn't happy. / They weren't happy.
Sorag sözlemi: Was/Were + eýe + ...? → Was she happy? / Were they happy?
WH-sorag sözlemi: WH-söz + was/were + eýe + ...? → Where was she? / Why were they sad? / How was your day?




Comments