top of page

Present Simple Tense (He / She / It) — Grammatika düzgüni

3 hours ago
3 min read
Present Simple Tense (He / She / It) — Grammatika düzgüni

Present Simple zamany gündelik durmuşda gaýtalanýan işleri, endikleri we hemişe dogry bolan zatlary beýan etmek üçin ulanylýar.

Bu sapakda diňe he, she, it bilen sözlem düzmegi öwrenýäris:

  • He — ol (erkek adam ýa-da oglan).

  • She — ol (aýal ýa-da gyz).

  • It — ol (haýwan ýa-da zat).

Mysal üçin:

  • He plays football. — Ol futbol oýnaýar.

  • She reads books. — Ol kitap okaýar.

  • It works well. — Ol gowy işleýär.


1. Barlyk sözlemi (Affirmative sentences)

He, she, it bilen barlyk sözlemi düzülende, işligiň soňuna köplenç -s ýa-da -es goşulýar.

Düzülişi: He / She / It + işlik + -s / -es

Mysallara seredeliň:

Işligiň başlangyç görnüşi

He / She / It bilen

Türkmençe

play — oýnamak

plays

oýnaýar

read — okamak

reads

okaýar

like — halamak

likes

halaýar

work — işlemek

works

işleýär

watch — tomaşa etmek

watches

tomaşa edýär

go — gitmek

goes

gidýär

do — etmek

does

edýär

study — okamak

studies

okaýar

have — eýe bolmak

has

bar / eýe


Işlikleriň soňuna -s ýa-da -es goşmagyň düzgünleri

1. Köplenç -s goşulýar:

  • play → plays

  • read → reads

  • work → works

  • Mysal: He reads a book. — Ol kitap okaýar.

2. Işlik -sh, -ch, -ss, -x ýa-da -o bilen gutarsa, köplenç -es goşulýar:

  • wash → washes

  • watch → watches

  • pass → passes

  • fix → fixes

  • go → goes

  • Mysal: She watches TV. — Ol telewizora tomaşa edýär.

3. Işlik çekimsiz harp + y bilen gutarsa, y harpy aýrylyp, ýerine -ies goşulýar:

  • study → studies

  • fly → flies

  • cry → cries

  • Mysal: He studies English. — Ol iňlis dilini öwrenýär.

4. Işlik çekimli harp + y bilen gutarsa, diňe -s goşulýar:

  • play → plays

  • enjoy → enjoys

  • Mysal: She plays tennis. — Ol tennis oýnaýar.

5. Aýratyn ýatda saklamaly iki işlik:

  • have → has

  • be → is

  • Mysallar:

    • He has a book. — Onuň kitaby bar.

    • She is happy. — Ol bagtly.



2. Inkär sözlemi (Negative)

Biriniň bir işi etmeýändigini aýtmak üçin does not ýa-da onuň gysgaldylan görnüşi doesn't ulanylýar.

Düzülişi: He / She / It + doesn't + işligiň başlangyç görnüşi

Mysallara seredeliň:

  • He doesn't play football. — Ol futbol oýnamaýar.

  • She doesn't like coffee. — Ol kofäni halamaýar.

  • He doesn't go to school. — Ol mekdebe gitmeýär.

  • It doesn't work. — Ol işlemeýär.

Möhüm düzgün:

Barlyk sözleminde: He plays football.

Inkär sözleminde: He doesn't play football.

Näme üçin plays däl-de, play diýilýär?

Sebäbi doesn't sözüniň düzüminde eýýäm does bar. Şonuň üçin esasy işlige gaýtadan -s ýa-da -es goşulmaýar.

✅ Dogry: She doesn't watch TV.

❌ Nädogry: She doesn't watches TV.



3. Sorag sözlemi (Questions)

He, she, it bilen sorag düzülende, sözlemiň başynda Does ulanylýar.

Düzülişi: Does + he / she / it + işligiň başlangyç görnüşi?

Mysallar:

  • Does he play football? — Ol futbol oýnaýarmy?

  • Does she like apples? — Ol almalary halaýarmy?

  • Does he go to school? — Ol mekdebe gidýärmi?

  • Does she speak English? — Ol iňlisçe gepleýärmi?

Möhüm düzgün:

Barlyk: She likes apples.

Sorag: Does she like apples?

Soragda likes däl-de, like ulanylýar. Sebäbi Does eýýäm üçünji şahsy görkezýär.


✅ Dogry: Does he work here?

❌ Nädogry: Does he works here?



Sorag sözleri bilen

Sorag sözi + does + he / she / it + işlik?

Sorag

Türkmençe

Where does he live?

Ol nirede ýaşaýar?

What does she eat?

Ol näme iýýär?

When does he study?

Ol haçan okaýar?

Why does she cry?

Ol näme üçin aglaýar?

How does it work?

Ol nähili işleýär?


4. Gysga jogaplar (Short Answers)

Does bilen berlen soraglara gysga jogap bermek üçin does ýa-da doesn't ulanylýar.

  • Oňyn jogap: Yes + he / she / it + does.

  • Inkär jogap: No + he / she / it + doesn't.

Mysallar:

  1. Does he like ice cream? — Ol doňdurmany halaýarmy?

    Yes, he does. — Hawa.

    No, he doesn't. — Ýok.

  2. Does she work on Saturdays? — Ol şenbe günleri işleýärmi?

    Yes, she does. — Hawa.

    No, she doesn't. — Ýok.

  3. Does it work? — Ol işleýärmi?

    Yes, it does. — Hawa.

    No, it doesn't. — Ýok.

Üns beriň: Gysga jogapda esasy işlik gaýtalanmaýar. Mysal üçin, Yes, he does diýilýär, Yes, he plays diýilmeýär.

Esasy düzgünleriň jemlemesi

Sözlemiň görnüşi

Düzülişi

Mysal

Barlyk

He/She/It + verb-s/es

He plays.

Inkär

He/She/It + doesn't + verb

He doesn't play.

Sorag

Does + he/she/it + verb?

Does he play?

Oňyn gysga jogap

Yes, he/she/it does.

Yes, he does.

Inkär gysga jogap

No, he/she/it doesn't.

No, he doesn't.

Ýatda saklaň:

Barlyk sözleminde işlige -s / -es goşulýar.

Inkär sözleminde doesn't ulanylýar, esasy işlik üýtgemeýär.

Sorag sözleminde Does başa geçýär, esasy işlik üýtgemeýär.

Gysga jogaplarda does / doesn't ulanylýar.


Mysallar



Comments


bottom of page