Present Simple Tense (He / She / It) — Grammatika düzgüni

Present Simple zamany gündelik durmuşda gaýtalanýan işleri, endikleri we hemişe dogry bolan zatlary beýan etmek üçin ulanylýar.
Bu sapakda diňe he, she, it bilen sözlem düzmegi öwrenýäris:
He — ol (erkek adam ýa-da oglan).
She — ol (aýal ýa-da gyz).
It — ol (haýwan ýa-da zat).
Mysal üçin:
He plays football. — Ol futbol oýnaýar.
She reads books. — Ol kitap okaýar.
It works well. — Ol gowy işleýär.
1. Barlyk sözlemi (Affirmative sentences)
He, she, it bilen barlyk sözlemi düzülende, işligiň soňuna köplenç -s ýa-da -es goşulýar.
Düzülişi: He / She / It + işlik + -s / -es
Mysallara seredeliň:
Işligiň başlangyç görnüşi | He / She / It bilen | Türkmençe |
play — oýnamak | plays | oýnaýar |
read — okamak | reads | okaýar |
like — halamak | likes | halaýar |
work — işlemek | works | işleýär |
watch — tomaşa etmek | watches | tomaşa edýär |
go — gitmek | goes | gidýär |
do — etmek | does | edýär |
study — okamak | studies | okaýar |
have — eýe bolmak | has | bar / eýe |
Işlikleriň soňuna -s ýa-da -es goşmagyň düzgünleri
1. Köplenç -s goşulýar:
play → plays
read → reads
work → works
Mysal: He reads a book. — Ol kitap okaýar.
2. Işlik -sh, -ch, -ss, -x ýa-da -o bilen gutarsa, köplenç -es goşulýar:
wash → washes
watch → watches
pass → passes
fix → fixes
go → goes
Mysal: She watches TV. — Ol telewizora tomaşa edýär.
3. Işlik çekimsiz harp + y bilen gutarsa, y harpy aýrylyp, ýerine -ies goşulýar:
study → studies
fly → flies
cry → cries
Mysal: He studies English. — Ol iňlis dilini öwrenýär.
4. Işlik çekimli harp + y bilen gutarsa, diňe -s goşulýar:
play → plays
enjoy → enjoys
Mysal: She plays tennis. — Ol tennis oýnaýar.
5. Aýratyn ýatda saklamaly iki işlik:
have → has
be → is
Mysallar:
He has a book. — Onuň kitaby bar.
She is happy. — Ol bagtly.
2. Inkär sözlemi (Negative)
Biriniň bir işi etmeýändigini aýtmak üçin does not ýa-da onuň gysgaldylan görnüşi doesn't ulanylýar.
Düzülişi: He / She / It + doesn't + işligiň başlangyç görnüşi
Mysallara seredeliň:
He doesn't play football. — Ol futbol oýnamaýar.
She doesn't like coffee. — Ol kofäni halamaýar.
He doesn't go to school. — Ol mekdebe gitmeýär.
It doesn't work. — Ol işlemeýär.
Möhüm düzgün:
Barlyk sözleminde: He plays football.
Inkär sözleminde: He doesn't play football.
Näme üçin plays däl-de, play diýilýär?
Sebäbi doesn't sözüniň düzüminde eýýäm does bar. Şonuň üçin esasy işlige gaýtadan -s ýa-da -es goşulmaýar.
✅ Dogry: She doesn't watch TV.
❌ Nädogry: She doesn't watches TV.
3. Sorag sözlemi (Questions)
He, she, it bilen sorag düzülende, sözlemiň başynda Does ulanylýar.
Düzülişi: Does + he / she / it + işligiň başlangyç görnüşi?
Mysallar:
Does he play football? — Ol futbol oýnaýarmy?
Does she like apples? — Ol almalary halaýarmy?
Does he go to school? — Ol mekdebe gidýärmi?
Does she speak English? — Ol iňlisçe gepleýärmi?
Möhüm düzgün:
Barlyk: She likes apples.
Sorag: Does she like apples?
Soragda likes däl-de, like ulanylýar. Sebäbi Does eýýäm üçünji şahsy görkezýär.
✅ Dogry: Does he work here?
❌ Nädogry: Does he works here?
Sorag sözleri bilen
Sorag sözi + does + he / she / it + işlik?
Sorag | Türkmençe |
Where does he live? | Ol nirede ýaşaýar? |
What does she eat? | Ol näme iýýär? |
When does he study? | Ol haçan okaýar? |
Why does she cry? | Ol näme üçin aglaýar? |
How does it work? | Ol nähili işleýär? |
4. Gysga jogaplar (Short Answers)
Does bilen berlen soraglara gysga jogap bermek üçin does ýa-da doesn't ulanylýar.
Oňyn jogap: Yes + he / she / it + does.
Inkär jogap: No + he / she / it + doesn't.
Mysallar:
Does he like ice cream? — Ol doňdurmany halaýarmy?
Yes, he does. — Hawa.
No, he doesn't. — Ýok.
Does she work on Saturdays? — Ol şenbe günleri işleýärmi?
Yes, she does. — Hawa.
No, she doesn't. — Ýok.
Does it work? — Ol işleýärmi?
Yes, it does. — Hawa.
No, it doesn't. — Ýok.
Üns beriň: Gysga jogapda esasy işlik gaýtalanmaýar. Mysal üçin, Yes, he does diýilýär, Yes, he plays diýilmeýär.
Esasy düzgünleriň jemlemesi
Sözlemiň görnüşi | Düzülişi | Mysal |
Barlyk | He/She/It + verb-s/es | He plays. |
Inkär | He/She/It + doesn't + verb | He doesn't play. |
Sorag | Does + he/she/it + verb? | Does he play? |
Oňyn gysga jogap | Yes, he/she/it does. | Yes, he does. |
Inkär gysga jogap | No, he/she/it doesn't. | No, he doesn't. |
Ýatda saklaň:
Barlyk sözleminde işlige -s / -es goşulýar.
Inkär sözleminde doesn't ulanylýar, esasy işlik üýtgemeýär.
Sorag sözleminde Does başa geçýär, esasy işlik üýtgemeýär.
Gysga jogaplarda does / doesn't ulanylýar.




Comments